İzinli Gönderici Yetkisi: AB ve Türkiye Uygulamaları

İzinli Gönderici Yetkisi: AB ve Türkiye Uygulamaları
Dünyamızda gelişen teknolojiler, ülkeler ve kişiler arası artan diyaloglar, bilgiye ve ürüne hızlı erişim sağlanması beraberinde ticaretin hızla gelişmesi sonucunu doğurmaktadır. Ticaretin hızla gelişmesine ayak uydurabilmek adına ülkeler bir takım adımlar zorunda kalmış ve bunlardan en önemlisi olarak gümrük işlemlerinin basitleştirilmesi hususu son yıllarda büyük önem kazanmıştır. Gümrük işlemlerinin basitleştirilmesinin yanı sıra ülkelerin yapması gereken kontrolleri daha verimli yapabilmesi adına kontrol yetkisinin bazı firmalara verilmesi de önemli bir adım olarak karşımıza çıkmaktadır. Dolayısıyla kontrollerin yapılması yetkisinin verildiği firmaların gümrük işlemlerinin de basitleştirilmesi sayesinde hem özel sektör hem de kamu sektörünün karşılıklı olarak fayda sağlayacağı Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü ortaya çıkmıştır.

Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü

En büyük ticaret partnerimiz olan Avrupa Birliği de Authorized Economic Operator (AEO) uygulamasını yürütmekte olup, bu yetkiyi gümrük işlemlerinin basitleştirilmesi için (AEOC), Emniyet ve güvenlik için (AEOS) ya da her ikisi içinde verebilmektedir. Bu yetkilerden gümrük işlemlerinin basitleştirilmesini talep eden firmaların aşağıdaki şartları sağlaması gerekmektedir.
• Mevzuat hükümlerine uygun hareket etmiş olmalı ve ciddi bir ihlali bulunmamalı
• Kayıtları kontrollere imkan verecek güvenli ve yeterli şekilde olmalı
• Mali yeterliliği bulunmalı
• Yeterli deneyim ve tecrübesi bulunmalı

Emniyet ve güvenlik için AEO talebi olan firmalar ise aşağıdaki şartları yerine getirmelidir.
• Mevzuat hükümlerine uygun hareket edildiğinin tespitini de sağlayacak güvenli ve yeterli bir kayıt sistemi olmalı
• Tedarik zincirinin güvenliğini sağlayacak yeterlilikte güvenlik standartlarına sahip olmalı
• Mali yeterliliği bulunmalı
Bu şartlar incelendiğinde AEOC için emniyet ve güvenlik şartlarının, AEOS için ise yeterli deneyim ve tecrübe şartlarının aranmadığı anlaşılmaktadır.

Bu şartları yerine getiren firmalara; bildirim kolaylıkları, daha az belge ve fiziki kontrol, öncelikli kontrol, kontrol talep edilmişse yer talep etme imkanı sağlanmaktadır.

Ülkemizdeki YYS uygulamasına baktığımızda ise,
• Güvenilirlik
• Güvenli ve izlenebilir kayıtlar
• Mali yeterlilik
• Emniyet ve güvenlik
Şartlarını taşıyan firmalara YYS hakkının verildiği görülmektedir. Bu hakka sahip firmalar eksik beyan uygulaması, Kısmi teminat, yeşil hat uygulaması, öncelikli belge veya fiziki kontrol, özet beyana ilişkin kolaylıklardan yararlanmakta olup, ekstra şartların sağlanması halinde, götürü teminat, onaylanmış ihracatçı yetkisi, ithalatta yerinde gümrükleme, izinli gönderici ve alıcı gibi kolaylıklardan yararlanmaktadır.

Avrupa uygulaması ve ülkemiz uygulamalarını genel olarak incelediğimizde yetkiyi alabilmek için sağlanması gereken şartların birbiri ile benzer olduğu ancak basitleştirmeler anlamında ülkemizde daha kapsamlı uygulamaların olduğu görülmektedir.

İzinli Gönderici Yetkisi

Konuya taşımacı firmalar özelinde bakacak olursak; taşımacı firmaların AEO sahibi olması durumunda daha az belge ve fiziki kontrol, öncelikli kontroller, kontroller için önceden bildirim yapılması ve kontroller için yer talep etme imkanları sağlanmaktadır. Ülkemizde YYS sahibi olan taşımacı firmalar için ise bu saydığımız basitleştirilmiş uygulamaların yer almadığı, kolaylıklardan yararlanabilmek için mutlak surette izinli gönderici ve izinli alıcı olunması gerektiği anlaşılmaktadır. Bu durumda ülkemizde izinli gönderici veya alıcı olmayan YYS sahibi taşıyıcıların kullandığı bir basitleştirme bulunmaması nedeniyle sadece prestij amaçlı bu belgeye yöneldikleri anlaşılmaktadır.

Konuyu daha da kısıtlayıp sadece izinli gönderici olarak değerlendirdiğimizde özellikle AB uygulamalarında çok daha farklı sonuçlar elde edilmektedir. Söz konusu yetki ülkemizin de 01.12.2012 tarihinde taraf olduğu 1987 tarihli Ortak Transit Sözleşmesinde ilave I, 55 inci maddesinin 1-c fıkrasına istinaden verilmektedir. İlgili hüküm ortak transit rejiminin basitleştirmelerine değinmekte olup, “izin sahibine, eşyayı gümrüğe sunmadan ortak transit rejimine tabi tutma imkanı veren izinli gönderici statüsü;” olarak tanımlanmaktadır. Yani YYS ile herhangi bir bağlantı kurulmaksızın sözleşmeye istinaden bu yetki verilmektedir.

İzinli gönderici olabilmek için ise mezkur sözleşmenin 57 inci maddesinin 2 nci fıkrasında belirtilen şartların sağlanması gerekmektedir. Bu şartlar;
• Başvuru sahibinin bir Akit Tarafın gümrük bölgesi içinde yerleşik olması;
• Başvuru sahibinin ortak transit düzenlemelerini düzenli olarak kullanacağını beyan etmesi;
• Başvuru sahibinin ekonomik faaliyetine ilişkin ciddi bir suç kaydı olmamasını da içerecek şekilde, gümrük ve vergi mevzuatını ciddi veya tekrarlayan ihlali olmaması;
• Başvuru sahibinin, gerekli gümrük kontrollerine imkan verecek şekilde, ticari ve uygun olduğu hallerde taşıma kayıtlarını yöneten bir sistem aracılığıyla işlemlerini ve eşya hareketini yüksek seviyede kontrol altında bulundurduğunu kanıtlaması;
• Başvuru sahibinin yürütülen faaliyet ile doğrudan ilişkili olarak uygulamalı yetkinlik standartlarına ya da mesleki niteliklere sahip olması;
olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu izinle alakalı ayrıca kapsamlı teminat sahibi olmak gerektiği de hükme bağlanmıştır. İzin başvurusu değerlendirilirken idare ilgili kişinin gereksinimlerine göre idareye orantısız yük getirmeksizin ortak transit rejimini denetleyebileceğini ve kontrolleri yürütebileceğine bakmaktadır.
İzinli gönderici özelinde ülkemiz uygulamasına baktığımızda ise YYS şartlarını taşıyan taşımacıların
• Uluslararası taşımacı yetki belgesi olması
• Kapsamlı teminatının olması
• Son bir yılda 300 tanesi transit beyannamesi veya TIR karnesi olmak üzere 500 beyan kapsamı işlem yapılmış olması
• Eşya ve aracın tartımı için, muayene, boşaltma, numune alma vb. işlemler için gerekli teçhizat ve donanım bulunması
Şartlarını sağlaması gerekmektedir. İzinli gönderici kapsamında yapılan işlemlerde gerek ülkemizde gerek AB’de NCTS sistemi üzerinden yürütülmekte olup, herhangi bir önemli farklılık bulunmamaktadır. Anca ülkemizde izinli göndericilere sınırlardan öncelikli geçiş hakkı ve teminatta %30 indirim uygulaması gibi kolaylıklar da sağlanarak bu anlamda izinli göndericilere AB ülkelerine kıyasla daha fazla imtiyaz tanınmaktadır.

Değerlendirme

İzinli gönderici ve YYS kapsamında AB ve Türkiye uygulamalarını yukarıda bahsettiğimiz çerçevede değerlendirecek olursak; AB ve Türkiye’de YYS sahibi olabilmek için aranan koşulların temel anlamda birbiri ile paralel seyrettiği ancak Ülkemizde YYS sahibi taşımacı firmalara herhangi bir avantaj sağlanmadığı görülmektedir. Bununla birlikte izinli gönderici uygulaması AB’de YYS kapsamında değil ortak transit rejimine ilişkin bir basitleştirme olarak karşımıza çıkmakta iken ülkemizde YYS’ye ilave koşulların sağlanması halinde verilen bir basitleştirme olduğundan, izinli gönderici olabilmek AB ülkelerinde daha kolaydır. Ancak ülkemizde de izinli göndericilere AB’den farklı olarak ekstra imtiyazlar verilmektedir. Bir tablo ile konuyu özetlersek;

İzinli Göndericilere Sağlanan Avantajlar -İzin sahibinin tesisinden eşyanın ve aracın doğruda sınır idaresine sevki -İzin sahibinin tesisinden eşyanın ve aracın doğruda sınır idaresine sevki
-Teminatta indirim
-Sınırlardan öncelikli geçiş hakkı

  AB Uygulaması Türkiye Uygulaması
YYS Şartları -Güvenilirlik

-Güvenli ve izlenebilir kayıtlar

-Mali yeterlilik

-Emniyet ve güvenlik

-Yeterli deneyim ve tecrübe

 

 

-Güvenilirlik

-Güvenli ve izlenebilir kayıtlar

-Mali yeterlilik

-Emniyet ve güvenlik

 

YYS’nin Taşıyıcıya Avantajları -Bildirim kolaylıkları

-Daha az belge ve fiziki kontrol

-Öncelikli kontrol

-Kontrol talep edilmişse yer talep etme imkanı

-Azaltılmış zorunlu bilgilerden oluşan özet beyan verme kolaylığı
İzinli Gönderici Şartları -Yerleşik olma

-Düzenli transit rejimi kullanımı

-Gümrük ve vergi mevzuatını ciddi veya tekrarlayan ihlali olmaması

-Güvenli ve izlenebilir kayıtlar

-Yeterli deneyim ve tecrübe

-Kapsamlı teminat sahibi olma

 

-YYS sahibi olma

-500 beyan, 300 ü transit ve TIR Karnesi

-Uluslararası taşımacı yetki belgesine sahip olma

-Kapsamlı teminat sahibi olma

-İşlemlere uygun yeterli teçhizat donanım

 

İzinli Göndericilere Sağlanan Avantajlar -İzin sahibinin tesisinden eşyanın ve aracın doğruda sınır idaresine sevki -İzin sahibinin tesisinden eşyanın ve aracın doğruda sınır idaresine sevki

-Teminatta indirim

-Sınırlardan öncelikli geçiş hakkı

Sonuç

AB ülkelerinde izinli gönderici olma şartlarının daha kolay olması dolayısıyla firma sayısı daha yüksek olup, ayrıca YYS sahibi taşıyıcıya daha fazla avantajlar vermesi nedeniyle AB’de bulunan taşıyıcıların rekabet avantajı ülkemiz taşıyıcılarına nazaran daha fazladır.

Taşımacılık konusunda coğrafi olarak dünyada önemli bir yere sahip, ülkemiz taşıyıcılarının maliyetlerinin düşürülmesi ve daha rekabetçi olabilmeleri adına YYS sahibi olan firmaların gümrük işlemlerinin basitleştirilmesi konusunda destek olunması ayrıca izinli gönderici olabilmek için öncelikle YYS şartına bağlılık konusunda gerekli düzenlemelerin yapılarak taşımacılar için YYS şartlarında bir takım kolaylıklar sağlanması gerektiği düşünülmektedir.

Gerekli kolaylıklar yapıldığı takdirde bu alanda ülkemiz daha iyi yerlere gelebilecek maliyet avantajı nedeniyle navlun fiyatları düşerek ihracatçılarımızı da olumlu yönde etkileyebilecektir.